Cậu hầu hạ Nhi như một cái bóng: đánh răng cho nó mỗi sáng, chải mái tóc đen dài giờ đã dài quá vai, mang giày da bóng loáng cho đôi chân nhỏ xíu của nó. Nhi sáu tuổi, đã lớn khôn hơn, thân hình mảnh mai nhưng toát lên vẻ kiêu kỳ bẩm sinh. Nó không còn bi bô nữa; giọng nói non nớt nhưng đã học theo mẹ, the thé và ra lệnh. “Mày làm cái gì mà chậm chạp thế? Cột dây giày cho chị mau lên! Đồ ngu!” Dũng cúi đầu, bàn tay chai sạn vì lao động cặm cụi buộc dây. “Dạ, thưa Cô chủ.”

Cậu không được đi học. Trong khi Nhi sắp bước chân vào lớp Một, Dũng chỉ có những cuốn sách cũ kỹ cậu lén nhặt từ thùng rác sau nhà – những cuốn truyện tranh rách nát và sách toán cơ bản của ông nội để lại. Cậu tự học vào ban đêm, dưới ánh đèn dầu leo lét cạnh mảnh chiếu hôi hám. Trí thông minh thiên bẩm của cậu bừng nở trong bóng tối ấy: cậu giải phương trình đơn giản ở tuổi tám, đọc thuộc lòng bảng cửu chương mà không cần ngón tay đếm. Nhưng cậu giấu kín, vì cậu biết – kiến thức ấy không phải để tự do, mà chỉ để tồn tại.

Rồi bước ngoặt đến. Một buổi chiều oi bức tháng Tám năm 2008, khi Nhi đang tập viết chữ cái trên bàn ăn, Dũng liều mạng. Cậu trốn khỏi nhà, đôi chân trần chạy bộ ba cây số đến ủy ban phường. Tim cậu đập thình thịch, mồ hôi nhễ nhại. “Chú ơi… con… con muốn đi học…” Cậu kể lể, nước mắt lăn dài trên má gầy guộc. Ông chủ tịch phường, một người đàn ông trung niên hiền từ, lắng nghe, rồi gọi tổ dân phố đến nhà bà Hồng.

Bà Hồng bẽ mặt trước hàng xóm xì xào. “Nó… nó là con riêng, nhưng tôi thương nó mà. Được rồi, tôi cho nó đi học!” Bà ta miễn cưỡng đồng ý, nhưng tối hôm đó, hình phạt giáng xuống. Bà lôi Dũng vào phòng khách, bắt cậu quỳ trên những vỏ sầu riêng sắc nhọn rải đầy sàn. Đau đớn như kim châm, cậu cắn môi đến rỉ máu. Bà Hồng chỉ thẳng mặt cậu, giọng the thé: “Mày giỏi lắm, dám mách lẻo. Tao cho mày đi học, nhưng mày nhớ kỹ: Mày đến trường không phải để làm cậu học sinh, mà là để xách cặp và làm chó săn cho Nhi, rõ chưa? Một lần nữa dám phản, tao cắt lưỡi mày!”

Dũng gật đầu, nước mắt nhỏ giọt xuống sàn. “Dạ… con xin lỗi…” Bên cạnh, Nhi sáu tuổi ngồi trên ghế sofa, đôi chân đung đưa, cầm que kem liếm ngon lành. Nó nhìn cậu, nụ cười ngây thơ nhưng ánh mắt đã lóe lên sự thích thú bệnh hoạn. “Mày làm chó cho chị hả? Tốt. Mai chị đi học, mày xách cặp nhé!”

Ngày đầu tiên đi học là một cơn ác mộng khác. Lớp 1A trường tiểu học Nguyễn Thị Minh Khai, một ngôi trường công lập cũ kỹ với sân xi măng nứt nẻ và những dãy lớp học quạt trần kêu cót két. Dũng chín tuổi, cao lớn vượt trội so với lũ trẻ sáu bảy tuổi, thân hình gầy guộc nhưng vai rộng, khiến cậu nổi bật như một ông anh lớn lạc loài. Cậu cúi gầm mặt, tay xách chiếc cặp màu hồng phấn lòe loẹt của Nhi, đi theo sau nó như cái bóng. Nhi bước kiêu kỳ, mái tóc buộc nơ đỏ, váy đồng phục trắng tinh tươm, miệng cười toe toét với đám bạn mới. “Chị là Nhi, nhà giàu lắm! Còn nó…” Nó hất hàm về phía Dũng. “Nó là thằng người ở nhà chị.”

Cô giáo chủ nhiệm, cô Lan ngoài ba mươi, ngạc nhiên nhìn Dũng. “Em là anh họ của Nhi à? Sao lớn thế này mà học lớp Một?” Dũng đỏ mặt, lắp bắp: “Dạ… em… em học muộn ạ.”

Nhưng ngay giữa sân trường, tai họa ập đến. Nhi làm rơi cục gôm tẩy màu hồng – thứ đồ chơi yêu thích của nó. Nó không cúi nhặt, mà hất cằm chỉ xuống đất, giọng the thé: “Mày! Nhặt lên!” Đám trẻ lớp Một xúm lại tò mò. Dũng liếc quanh, má nóng bừng. Cậu quỳ một chân xuống cát sân, tay run run nhặt cục gôm, phủi bụi cẩn thận rồi đưa bằng hai tay: “Dạ, của Cô chủ ạ.”